‘Komunismoak etorkizun galanta duela iruditzen zait’
Elkarrizketa camarada Arenas PCE(r)ko idazkari nagusia

Nabarra, Euskal Herriko kultur eta gizarte hilabetekaria
78. zka., 2007ko iraila

Gure herrian gatazka politikoen arloan eskarmentu handia dugun arren, esperientzia jakin batzuk nabar iritsi zaizkigu, informazio ezaren iluntasunetik atera ezinda bezala. Horren adibide da PCE(r) espainiarraren historia. 70eko hamarkadan sortu zenetik idazkari nagusi bakarra izan du: Manuel Pérez Martínez Camarada Arenas, eta bere alderdiaren patu berbera jasan du. Alcala-Mecoko gela ilunetik bere alderdiaren historiaz, komunismoaren nazioarteko bilakaeraz, beti izan dituzten dogmatismo salaketez, GRAPOrekin dituzten harremanez eta antzekoez aritu zaigu. Europa barna beste kamarada batzuek izandako loria bera dastatu ez badu ere, baikor agertu zaigu.

PCE(r)-ren Idazkari Nagusia zara 1975ean sortu zenetik, zergatik eta zein baldintzatan sortu zenuten alderdia?

Alderdia berrosatu egin genuen aurretik suntsitu egin zutelako. Argi zegoen Carrillok bidean jarritako berradiskidetze nazionaleko politikak Alderdi Komunista betirako suntsitze bidean jarri zuela. Banatze ugari egon ziren, hainbat unetan, eta horrek eragina izan zuen alderdian zegoen hainbatek, horien artean ni, carrillismoari aurre egiteko korronte kritikoa sortzeko orduan.

Baldintza berezi horietan alderdia berreraikitzea erabaki genuen. Erregimenari denbora gutxi geratzen zitzaiola bistakoa zen eta 1975eko ekainean kongresua egin genuen.

Alderdia ez zen mahai baten inguruan berreraiki, aurretik eginiko lana dago bertan -OMLEk, Marxista Leninista Espainiarren Era­kundeak, zazpi urtez eginiko lana esaterako-, hainbat ekimen eta eztabaida izan zen, testuen garapena, eta bertan baldintza nagusiak sortu ziren, alor politikoan, ideologikoan eta organikoan. Prozesu konplexua izan zen, azalpen ugari emateko modukoa, baina labu­rrean horrela izan zen.

Nola bizi izan zenuen 70eko hamarkadaren amaiera aldera izandako amnistia?

Moncloako itun famatua egin zen egunean bertan espetxeratu egin ninduten ni, Segurtasun Zuzendaritza Nagusian egun mordo bat pasa eta gero. Bertan pairatu nuena imajina dezakezue. Caraban­chelgo espetxera eraman gintuzten eta, bertara sartzen ari ginela, galdeketetan txikitu egin ninduten polizietako bat hurbildu zitzaidan eta honokoa esan zidan: Alderdi guztiek itun bat sinatu berri dute. Espetxean ustelduko zarete. Horixe izan zen ituna.

Gure militanteei jazarri egin diete eta egingo diete, erreprimitu eta espetxean sartuko dituzte. Baldintza horietan, legalitatean oso lan txikia egin daiteke. Kontuz, horrek ez du esan nahi lan legala po­sible izan den lekuetan, Euskal Herria kasu, hori egin behar ez de­nik eta hori defendatu behar ez denik. Hori oso garrantzitsua iruditzen zait. Etorkizunean zer gertatzen den ikusiko dugu. Kontua da gu ez garela anarkistak, ez gaude printzipioz boikotaren alde, lan politiko zabalaren aldekoak gara, baita dauden aukera legal guztiak baliatzearen aldekoak ere. Zera gertatzen da, guri ez digutela aukera hori ematen.

Ondoren eginiko ibilbidea dogmatiko sa­marra dela aurpegiratu izan dizuete. Zer diozu horri buruz?

Horretarako, dogmatismoa zer den argitu beharko genuke lehenengo. Edozein alderdi politiko, pertsona edo talderi lepo­ratzen ahal diogu dogmatiko iza tea. Askotan dogmak printzipioekin nahasten ditugu. Gu oso jende irekia gara, carrillismoarekikoak hautsi bagenituen antidogmatismoari etengabe erreparatzen ziote­lako hautsi genituen. Diskurtso horren atzean osagai kontrairaultzaileak zeudela ikusi genuen eta hori salatu beharra zegoen, mugimendua eraman nahi zuten toki­ra ez eramateko.

Salaketa horri uko egiten diot eta, nire ustez, praktika da mugimendu, alderdi edo pertsona bat dogmatikoa den zehazteko modurik onena. praktikanjustu kontrakoa garela argi utzi dugu. Dogmatikoak gara askatasun demokratikoa eta langileen eskubide politikoak eta sozialak defendatzeagatik Euskal Herriaren, Galizaren eta Catalunyaren autodeterminazio eskubidea barne? Horregatik dogmatikoak gara? Estatuaren botereek zuzenean burutu zuten erreforma salatzeagatik dogmatikoak al gara? Dogmatikoak al gara marxismo aren eta leninismo aren oinarrizko printzipioak defendatzen ditugulako? Hori horrela bada, baietz esan beharko dugu, dogmatikoak garela eta horrelaxe jarraituko dugula.

Beraz, irekiak zarete, baina printzipio batzuk errespetatuz. Printzipioak errespeta­tzen ez badira, hori oportunismoa al da?

Zalantzarik gabe. Arazoa ez da horrenbeste komunisten, marxista-leninisten, dog­matismoa. Arazoa errebisionismoan datza. Horrek estali eta itxuraldatu du guztia. Hori da nabarmendu beharra dagoena. Jakina, dogmatismo arazoak izan dira. Egon dira eta egongo dira; une bakoitzean ara­zo nagusia zein den zehaztu behar da eta, nire aburuz, arazoa ez da dogmatismoa izan, baizik eta oportunismoa eta errebisionismoa.

Ezker soziologikoan dagoen iritzi nagusia sozialismo erreala deituriko horrek kale egin zuela da, iraungi den sistema garaitua dela. Bitartean XXI. mendeko sozialismoa bezalako kontzeptuek indarra hartu dute. Berritu ala hil?

Oso konplexua da hori eta ñabardura ugari jar daitezke. Leninek askotan ohar­tarazi zuen aukera horretaz, beraz ezin harritu ondoren horixe gertatu bazen.

Korronte historikoak beti aurrera egiten badu ere, historiaren gurpil famatuak batzuetan atzera egiten du. Iraultza burgesak horren adibide dira. Iraultza burgesek ez zuten arrakasta egun batetik bestera lortu: hainbat mende pasa ziren burgesia feu­dalismoari gailendu zitzaionerako. Egun indarrean dagoen legea da hori.

Komunismoak porrot egin baino gehiago errebisionismoaren porrota izan dela esango nuke, eta hor ez dago irteerarik. Komunismoak etorkizun galanta duela iru­ditzen zait, inperialismoa oraindik hortxe dagoelako eta bere krisia sekula baino sa­konagoa delako bederen. Kapitalismoa bereak eta bi egiten ari den bitartean komu­nismoa krisian dagoela esatea porroterako bermea da. Sekula baino gehiago esaldi hutsala dela esango nuke.

XXI. mendeko sozialismoari dagokio­nez, hortik zehar dauden testuak ikusi be­harra dago eta ustez sozialismoaren alde egiten duten ideia horiek ongi aztertu.

Venezuela izan al daiteke horren adibide bat?

Adibide ona da ezbairik gabe. Nire ustez, horren atzean mugimendu nazionalista dago, yankien aurka denez justifikazio izan dezakeen arren.

Nire ikuspuntutik, bere barnean edozer sartzen duen mugimendu espontaneista izan daiteke hori eta demagogotxo batzuek pagotxa izan dezakete bertan. Ez dut uste hori baino urrunago joango denik.

Egia da hutsune bat betetzen ari dela. Egun apenas dago alderdi edo mugimendu iraultzailerik. Agerikoa da esperientzia batzuek izan duten porrota. Behar horiek hor daude eta aipatzen duzun mugimendua justifika dezakete. Hala ere, gauza bat da hasiera eta bestea amaiera eta mugimendu hori sozialismora iritsiko ez dela deritzot, ezta inperialismoaren aurrean independentzia izatera ere.

Benetan sozialismorantz bideratu nahi badugu, mende honetan ez bada hurrengoan, teoria zientifiko baten bidez egin beharko da eta, nire aburuz, hori soilik marxismoak eskain dezake: alderdi iraultzaile bat, batua, diziplinatua, programa duena, eta ideia argiak. Hori ez dut inon ikusten. Horrek ez du esan nahi haien jarrera salagarria iruditzen zaigunik, edo erreakzio­nariotzat jotzen ditugunik.

2000. urtean PCE(r)-ren ia zuzendaritza osoa atxilotu zuten Frantzian. Zuk hogei urte ze­neramatzan klandestinitatean eta epaiketan gaizkile taldekoak izateagatik zigortu zintuzten. Estatu espainiarrean ez al dago legalitatean lan egiteko bermerik?

Ez da baldintzarik ez dagoela, baldintzak existitzen direla Euskal Herrian agerian geratu baita, edo existitzen zirela behintzat. Orain lorpen horiei eusteko borrokan ari zarete; izan ere, horiek lorpenak izan dira, ez dohainik emandako eskumenak.

Gure abiapuntua desberdina da. Gurean ezker tradizionala deiturikoaren azpi­jokoa eta traizioa gertatu ziren. Oso mugimendu gaztea ginen eta ordurako ez genuen nahikoa indar metatu, egoerari au­rre egin behar zitzaionean aurre egin genion, erregimenaren erreformaren eta horrek praktikan eskatzen zuenaren salaketa argi utzi genuen, gure gainera bota ziren eta isolatu, egin gintuzten.

Horren guztiaren adibide garbi bat amnistia da. Amnistiarekin militante euskaldun guztiak irten ziren kalera, baita hain­bat buruzagi carrillista ere, eta gu espetxean sartu gintuzten. Horrek lan legala egiteko bidea okertu zigun. Zokoratu egin gintuzten, espetxean sartu gintuzten eta ordutik aurrera modurik basatienean txikitu gintuzten.

Ez duzue sekula lan parlamentarioa egin eta ez zarete hauteskundeetara aurkeztu. Soilik behin eskatu duzue zuen botoa eta EHrentzat izan zen Euskal Herrian. Nolatan hartu zenuten erabaki hori?

Lehen analisia Euskal Herria pairatzen ari den errepresioa izan zen, eta bereziki bere abangoardia, ezker abertzalea. Gu beti solidarioak izan gara, printzipio kon­tua izan da, bai Euskal Herriarekin bai errepresioa pairatzen duten beste herriekin, bereziki Penintsulan. Hori da arrazoietako bat, baina ez zen botoa eskatzeko nahikoa. Une horretan ordura arte ikusi ez genituen gauzak ikusi genituen. Mugi­menduak aurrera jarraitzeko aukerak zituela ikusi genuen, eta independentzia lortzeko zirrikituak zeudela, eta hori ordura arte posible izango ez zela uste genuen, mundu mailan zegoen egoera ikusita. Une horretan ez zen gure ikuspuntua aldatu, egoera berrira egokitu ginen eta euskal askatasun mugimenduari gure laguntza eman behar geniola erabaki genuen bide horretatik autodeterminazioa eta independentzia guztiz lortu ezingo baziren ere, horren aldeko egoera eragin zezakeela uste baikenuen. Hori oso datu garrantzitsua da.

Beste datu bat da guk ezin dugula jar­duera independente bat burutu Euskal Herrian, bertan ez baitugu indar nahikorik, egia esan.

Gure boikota oso egoera jakinean buru­tzen da eta askotan esan dugu egoera aldatuko balitz parte hartzea bultzatuko ge­nukeela zuzenean zein zeharka beste talde batzuekin elkarlanean.

Horixek dira gure sostengua jendeari emateko beharrezko osagaiak. Kritika gehiago edo gutxiago egingo diogu, baina beti egon gara Euskal Herriak faxismoaren aurka egin duen borrokaren ondoan eta bere eskubideen alde. Beti.

Ze iritzi duzu ezker abertzaleak daraman politikaz?

Benetan, eta batez ere azken garai honetan, ezker abertzaleak ahalmen handia erakutsi duela iruditzen zaigu. Lehenik eta behin euskal herritarren artean, eta batez ere langileriaren inguruan, sustrai sakonak dituela agerian utzi du.

Horrez gain, maniobra gaitasuna agerian utzi du, oso ongi ari da lanean, eskuan dituen aukera guztiak baliatzen. Egiten ari den planteamenduak zuzenak eta onargarriak dira. Laburbiltzeko, esperientzia horretatik asko ikasi behar dugu, nahiz eta nire zalantzak baditudan.

Alta, ez nago konbentziturik esperientzia horrek kanpora begira etorkizuna izan dezakeenik, mugimendu sozialista baten barnean esaterako. Oraintxe bertan bi elementu daude jokoan eta lehentasuna osagai nazionalari eman zaio, arlo sozialari dagokion hainbat alor bigarren mailan geratu direlarik. Euskal Herrian dagoen arazoa konpontzen denean, eta konbentzituta nago konponduko dela, arlo sozialak lehen mailara pasa beharko du. Klase gatazkari dagozkien kontuak mahai gainean jarri beharko dira. Ordurako zer gertatzen den ikusi beharko da, baina ez dut oso garbi kontu hori modu egokian kudeatuko denik. Ez dut argi, ez diot gertatuko ez denik, nire zalantzak ditut.

Hamar bat jarriko nioke egungo praktikari eta etorkizunean kontzeptu eta takti­ka batzuk eguneratu egin beharko direla pentsatzen dut.

Zein da egiten duzun egoeraren argazkia?

Argazki horretan hainbat plano jarriko nituzke. Lehen plano batean, gordintasun handiz nabarmentzen dena, errepresioaren planoa litzateke. Horixe da nagusi eta ez da sekula gelditu, nahiz eta Zapaterok hainbat gauza agindu. Errepresioa da erregimenak erabiltzen jarraitzen duen tresna nagusia, espainiar kapitalismoak egoera­ren kontrola izaten jarraitzeko. Horrela egingo ez balute, kontróla galduko lukete.

Nabarmenduko nukeen bigarren planoa egoera hori aldatzeko alternatiba da. Nik oso alternatiba garbia ikusten dut eta ezker abertzaleak jarri du mahai gainean. Alternatiba horrek bidea egingo du, modu batera edo bestera. Hori argi dago, ez bai­tago beste modurik. Ezin dugu alboratu hori guztia atzeratzeko arriskua, ingurune ofizialetan ez duteta buru argitasun han­dirik ikusten (*).

Hirugarren plano a batzuek jatorrira eginiko bidaia deitzen diodana da, aznaristen itzulera eta horiek zuten programa berriro abian jartzea. Hori horrela balitz, porrotaren porrota litzateke haientzat, gainontzekook errepublika herrikoia argiago eskatuko baikenuke, eta faxismoari eskatu beharreko kontuak eskatzea ekarri be­harko luke.

Horiek horrela, erdibideko soluzio bat, konpromiso moduko bat, planteatu du ezkerrak eta niri oso azkarra iruditzen zait, oso zuzena: bigarren trantsizio bat, zeren lehenengoa ez zen hori izan. Gu horren gaineko programa aztertzen ari gara, programa demokratiko bat. Ez gara programa sozialista bat planteatzen ari. Sozialismoaren aldekoak gara, jakina, eta komunismoaren aldekoak ere bai, ezbairik gabe, baina ez epe motzera. Herri mugimenduaren oinarrizko eskariak plante­atzen ari gara. Horrekin hainbat eta hainbat arazo konpontzea izango genuke eta bakea lortzen ahalko genuke, balizko bakea, bakea azken finean. Ez dakigu zenbat denbora iraungo lukeen bake horrek, hori harrezkero ez litzateke gure eskuetan egongo.

Kartzelan kolektibo bat osatzen duzue. Zein da zuen egoera?

Euskal presoen egoera ia berean gaude. Espetxe gehienetan haiekin gaude, nahiz eta haiek baino gutxiago garen. Gu ez gaituzte batera egoten uzten. Duela gutxi bi kamarada ekarri zituzten eta sakabanatu egin zituzten. Orain batera gaude, baina ez dakit noiz arte iraungo duen egoera honek. Gutxiago gaudenez, gure presioa txikiagoa da.

Euskal presoek duten sostengu herrikoia ez dugu guk. Jakina, gure senitartekoen laguntza dugu, baina ez da berdina armada politiko bat atzean izatea eta, gu bezala, frankotiratzaile gisa ibiltzea. Euskal presoengan munduko laguntza guztia dugu, babesa sentitzen dugu eta, modu ba­tera edo bestera, beren herriak ematen dien sostengua konpartitzen dugu. Hori hala da.

Bidean ditugun prozesu judizialei dagokienez, ikusiko dugu zer gertatzen den. Estutzen jarraitzen badute, guk ez dugu amore emango. Ez dugu alderdien legea onartuko, nahi duten bezala jar daitezela. Ez diogu garenari uko egingo. Zerbait aldatu behar badugu, geure kabuz egingo dugu, ez faxistek behartuta, eta, hori kon­pontzen ez bada, tinko eutsiko diogu gureari. Guztirako prest gaude, txarrerako eta ez horren txarrerako.

Alderdia sortu zenutenean, Maoren, PC txinatarraren, eragina argia zen eta, antza, azkenaldi honetan ez da horrela. Zer gertatu da?

Hola da. Kontuan izan behar da alderdia berreraiki genuen unean iraultza kultura­la indarrean zela. Mao ikertu genuen eta teoriko handia zela iruditu zitzaigun, mar­xismo-leninismoaren jarraipena.

Hala ere, ez gara sekula postxinata­rrak deituriko hori izan, besteak beste postxinatarrak ziren beste alderdi batzuk zeudelako. Kopia bihurtu ziren. Ez naiz orain ñabarduretan sartuko, hala da eta kito.

Zer gertatu da azkenaldian? Iraultza kulturalarekin eta bere emaitzekin dezep­zio handia egon dela. Zergatik gertatu da hori? Txinan ideologia burgesa oso zabaldurik dago, botere eremuetan daude bur­gesak eta horregatik Mao hil eta berehala egoera guztiz eraldatu zuten. Sobietar Batasunean kapitalismoaren indartzea askoz ere makalagoa izan da, han prozesua Krutcheven 50eko hamarkadako traizioarekin hasi zela kontuan izanik.

Guk egoera historiko horien guztien az­terketa egin genuen berriro, Sobietar Ba­tasuneko esperientzia, eta beste ondorio batzuetara iritsi ginen. Orduan konturatu ginen Maoren tesi teoriko, filosofiko eta politiko asko komunismoaren aurkako atentatuak direla. Orduan ez genuen hori sumatzen, estalinismoari eginiko kritika­ren banderaren azpian dena estaltzen baitzen.

Ez dugu Maok dioen guztia baztertzen, gauza garrantzitsuak daude, ikasi beha­rrekoak, baina argi dago Mao ez dela kla­siko bat.

Finean jatorrira, marxismo-leninismo­ra, bueltatu gara.

Beraz, marxismo-leninismoari ekarpen gehien egin diona ez da Mao izan, Stalin izan da?

Bai, jakina. Leninen jarraitzaile duinena, Sobietar Batasunean eta nazioartean, Stalin dela uste dut. Sobietar Batasuneko prozesuaz asko ikasi behar dugu.

Hori horrela da eta horretan argi izan behar da. Badakit bere burua antidogma­tikotzat duen hainbatek kristorenak eta bi esango dituela, baina hola da.

Stalin mugimenduari eta teoriari ekarpen handiak egin dizkion figura politikoa da. Ez da komeni propaganda inperialistak eta tabuek dioten guztiari erreparatzea. Stalin irakurri beharra dago, ikertu, esperientziarekin alderatu eta, gure kasuan egin dugun gisara, txinatar esperientzia­rekin konparatu.

Alderaketa horretarako metodo zientifikoa erabili eta gero, ondorio batzuk atera ditugu eta nagusia da Mao eta Stalinen arteko lehia horretan irabazlea Stalin dela. Esango nuke goleadaz irabazi zuela, eta horí ni Maoren aldekoa izanik.

Salatzen ahal gaituzte dogmatikoak izateaz Maori modu akritikoan jarraitu geniolako. Kritika hori nire gain hartuko nuke, inolako beldurrik gabe. Orain dogmatiko estalinistak izango gara (karkar).

PCE(r)-k borroka armatua egiten ez duela diozue; hala ere, zilegitasunik ematen diozue?

Hainbat eta hainbat erabaki judizial daude GRAPO eta PCE(r)-ren arteko banaketa orga­nikoa, ideologikoa eta praktikoa agerian uzten dituztenak.

Kontua da, eta hori beti defendatuko dut, gure erresistentziarako eskubidea de­fendatu beharra dagoela. Ez gurea soilik, zanpatuta dagoen edozein herrirena. Hori eskubide demokratiko nagusia da, giza­kiaren eskubideen deklarazioan onartuta dagoena.

Horrek guztiak oso argi geratu behar du, gainontzean 36ko kolpe faxista justifikatu beharko genuke, eta ondoren izandako 40 urteko terrorismo gordina eta faxis­tek etorkizunean egin nahiko dutena. Hori oso garrantzitsua da. Hor dago Estatuare­kin ditugun arazo nagusien gakoa: erregi­men faxista egon delako aitorpena, egun indarrean dela eta testuinguru horretan erresistentzia herrikoia zilegi dela.

Eta badago beste kontu garrantzitsu bat. Entzutegi Nazionalean Garzonen eta Marlascaren aurrean adierazpenak egiten nituenean, orduan zuk GRAPOrekin ino­lako zerikusirik ez al duzu? galdetzen zi­datenean, hori egia ez dela erantzuten nien. Zerikusi handia dugu. Gure militanteak bertan daude. Ez dagoena harreman organikoa da, ez dago operazio planik. Hori ezingo duzue sekula frogatu. Nik ez diot sekula GRAPOko bati agindurik eman. Bertan egon diren militanteekin hitz egin dut eta argi utzi izan diegu GRAPOn edo antzeko beste edonon sartuz gero ez dute­la gurekin harreman organikorik izango, gainontzean alderdia konprometitzen ari delako.

Ez diogu sekula harreman horri uko egingo. Nola egingo diot nik uko erresis­tentzia armatuko talde batean anaia bal­din badut? Hori ergelkeria hutsa da, baina horixe nahi dute. Familien barnean ere hausturak egotea eta biolentoen aurkako isolamendua horraino eramatea. Nik ez diet sekula nire lotura afektibo, politiko eta ideologikoei uko egingo.

‘Komunista izateagatik nago espetxean’

1977tik 1984ra eta 2000tik egundaino. Horixe da Manuel Pérez Martínez Arenas ka­maradak espetxean daraman denbora luzea. Bitartean, estatu frantziarrean egon zen erbesteraturik. Estatu espainiarrean ezinezkoa izan baitzaigu ekimen politikoa egitea. Harrigarria da horrenbeste urtetako zigorra pairatzea bere jarduera nagusia arlo politikoan jorratu duen agintari batek, baina Arenasek argi du horren guztiaren atzean dagoen benetako arrazoia: Prozesu eta epaiketa horiek guztiak PPren eta besteen oldartze ultra-erreakzionarioan kokatu beharra dago. PSOE bera horretan hasieratik jardun da eta oraindik horretan jarraitzen du.

2000tik 2005ra estatu frantziarrean zigorra bete zuen gaizkile taldea osatzeagatik eta azken urte horretan bertan estatu espainiarrera estraditatu zuten.

Behin Entzutegi Nazionalean GRAPOk data jakin batetik aurrera egin zituen ekintza guztiak leporatu zizkidaten. PCE(r) eta GRAPO talde bera zirela ezarri zuten, gure arteko ha­rreman famatu hori beraiek ezarri zuten. PCE(r), erakunde gisa, desagerrarazi egin zuten, PCE(r)-GRAPO deituriko zentzugabekeria sortu zuten, sekula existitu ez dena, eta programa bera itxuraldatu egin ziguten.

Egoera horren guztiaren tresna nagusia gure herrian horren ezaguna den Alderdien Legea izan omen da. Ordura arte gu ez ginen legalak -dio Arenasek-, ez gara sekula izan, baina ez ginen ilegalak. Une horretatik aurrera ilegalak garela esan zuten eta, ho­rren ondorioz, terrorista izateagatik epaitu gintuzten, ordura arte ezin baikintuzten beste ezertaz sartu. Ilegal egin gaituena ez da gure jarduera politikoa izan, legea bera baizik. Legeak bihurtu gaitu terrorista. Hori anormaltasun handia da eta PPk abian jarritako politikarekin soilik izan da posible. Gure aburuz, horren atzean erregimenaren altzora eginiko bueltatze argia dago.

Entzutegi Nazionalean -nabarmendu du Manuel Pérez Martínezek- Garzonen, Marlascaren eta beste epaile batzuen aurrean eginiko agerpenetan, salaketa guztiak deuseztatzen joan ziren. Orain ez naiz GRAPOren arduradun gisa agertzen, PCE(r)-ren idazkari nagusia naiz eta sumario guztiak bertan behera geratu dira, baita espetxeratze aginduak ere. Orain PCE(r)ko idazkari nagusia izatea ez da nahikoa GRAPOren ekintza armatu guztiak niri leporatzeko. Hasierako planteamendua guztiz aldatu da.

Hala eta guztiz ere, espetxean jarraitzen du Arenasek. Bere eskarmentuko iraultzaile batek egingo lukeen bezala, ez da horregatik geldirik egongo. Baditu oraindik gainditu beharreko erronka txiki eta ez hain txikiak.

Epaitegietan bataila guztiak irabazten ari naiz -azaldu du PCE(r)-ko Idazkari Nagusiak- bataila txikiak, judizialak, eta azken guda handiari ekiteko zain nago, alegia, entzutegiak onartu dezala PCE(r) eta GRAPO bi erakunde desberdin direla. Auziperatu nahi bagaituzte, egin dezatela talde ilegal bateko kide izateagatik. Alderdi komunista ilegala da eta halaxe izan da beti. Legeak ez du onartzen norbait komunista izatea. Iritzi sozialistak edo komu­nistak izatea debekaturik dago. Sala nazatela eta zigortu nazatela komunista izateagatik. Orduan, jakina, ez dut epaitegiaren erabakia txalotuko, baina behintzat gauzak askoz ere garbiago geratuko dira.

Oharra:

Elkarrizketa Euskal Herriaren gaineko prozesua gain behera etorri baino lehen egina dago.